|
KORUYUCU AİLE HİZMETLERİ
KORUYUCU
AİLE
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme
Kurumu Türkiye'nin en köklü Kurumlarından birisi olarak; ekonomik, sosyal ve
psikolojik yönlerden desteğe, korunma ve bakıma gereksinimi olan başta
çocuklarımız olmak üzere tüm yurttaşlarımıza hizmet vermektedir. Sınırlı
olanaklar çerçevesinde azami bir gayret ve özveri ile sürdürülen tüm
çalışmalarının temel amacı; bu özel ihtiyaç gruplarına en iyi şekilde hizmet
sunulmasıdır.
Biliyoruz ki; sağlıklı bir toplum ve mutlu yarınlar için sahip olduğumuz en
değerli varlıklarımızdır çocuklar... Ve inanıyoruz ki; en az toprak erozyonu
kadar önemli olan insan erozyonunun önüne geçmek ancak ve ancak toplumsal
bir paylaşımla mümkün olabilecektir. Bu nedenle Kurumumuz kimsesiz ve
korunmaya muhtaç çocuklar alanında öncelikle hizmet vermeye çalışmaktadır.
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu; bu düşünceden yola çıkarak
sınırlı olanakları çerçevesinde yıllardır vermekte olduğu bu hizmeti
sizlerin katkılarıyla güçlendirmeyi ve korunmaya muhtaç durumdaki
çocuklarımızı toplumsal bir bütünleşme, toplumsal bir paylaşım ile
kucaklamayı hedeflemektedir.
Ülkemizdeki ilk koruyucu aile uygulaması 1949 yılında yapılmıştır. Hizmetin
geniş olarak uygulanmasına ise 1952 yılında başlanılmıştır.
KORUYUCU AİLE HİZMETİ;
çeşitli nedenlerle öz ailesi yanında bakılamayan çocukların, kısa veya uzun
süreli olarak bakımlarını üstlenen aile ya da kişilerin yanında, devlet
denetiminde yetiştirilmeleri olarak tanımlanmakta ve bu hizmeti veren aile
ya da kişilere KORUYUCU AİLE denilmektedir.
02 Eylül 1990 tarihli Çocuk Hakları Sözleşmesinde; çocuğun öncelikle ailesi
yanında, bu mümkün olmadığı taktirde ise uygun bir aile ortamı içinde
yaşamını sürdürmesi ve gelişmesi hakkına özel bir yer verilmektedir.
Ülkemizin de imzalamış olduğu bu sözleşme ile Koruyucu Aile Hizmeti daha da
önem kazanmaktadır.
Çocuk Hakları Sözleşmesi ile vurgulanan Koruyucu Aile Hizmeti'nin dayanağı
Türk Medeni Kanunu'nun 347.maddesi ile 24.05.1983 tarih ve 2828 sayılı
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu'nun 22. ve 23.
maddeleridir. Koruyucu Aile Hizmeti bu maddeleri temel alarak hazırlanan
14.10.1993 tarih ve 21728 sayılı Koruyucu Aile Yönetmeliği ile Yönetmeliğin
bazı maddelerini değiştiren 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmeliğe uygun olarak yürütülmektedir.
NİÇİN KORUYUCU AİLE ?
Çocukların sağlıklı gelişebilmeleri için kendilerini koruyacak, sevecek,
destekleyecek, güven sağlayacak, sosyal ve maddi gereksinimlerini
karışlayabilecek sıcak bir aile ortamına ihtiyaçları vardır. Kuşkusuz
anne-babalar da çocuklarını en iyi şekilde yetiştirmek için çaba harcarlar.
Ancak yaşam her zaman düşünülenler gibi olmayabilir. Bazı aileler zihinsel,
bedensel ya da psikolojik sorunları veya ekonomik yetersizlikleri, boşanma,
ölüm, hükümlülük gibi sosyal sorunları nedeniyle bütünlüklerini devam
ettiremez ve çocuklarının gereksinimlerini karşılayamaz hale gelmektedirler.
Böyle durumlarda çocuklara yardım etmenin en iyi yolu öz ailesinin koşulları
iyileşinceye kadar başka bir ailenin yanında bakımlarının sağlanması
amacıyla Koruyucu Aile hizmetinden yararlandırılmasıdır.
Koruyucu aile bakımının, çocuğa sağladığı aile ortamı çocuğun psiko-sosyal
gelişiminin sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesi açısından önem
taşımaktadır. Kurum bakımının çocuk üzerindeki etkilerine yönelik yapılan
araştırmalar incelendiğinde de bu bakım türünün sadece pahalı olmadığı,
çocuğun gelişimini bazı yönlerden eksik tamamlamasına da yol açtığı ortaya
çıkmıştır. Bu nedenle tüm dünya da korunmaya muhtaç çocuklar için en çok
tercih edilen bakım şekli Koruyucu Aile bakımıdır.
Koruyucu aile hizmetinde amaç, çocuk için karmaşık ve sorunlu olan bir
dönemde özenli davranılarak çocuğun bu dönemi örselenmeden geçirmesini ve
normal hayatını devam ettirmesini sağlamaktır.
Koruyucu aile çocuklara, öz ailesi, okulu ve çevresiyle ilişkilerini devam
ettirmelerini sağlayarak yardımcı olur. Böylece koruyucu aileler sadece
çocuğa yardım etmekle kalmayıp, desteğe gereksinimi olan güç durumdaki
aileye de yardım etmiş olmaktadırlar.
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu bir elinden tuttuğu ve tutmaya
devam edeceği çocukların öteki elinin koruyucu aileler ve toplum tarafından
tutulmasını istemektedir. İster koruyucu aile olarak, ister koruyucu aile
hizmetini tanıtarak, ister koruyucu ailelere özel indirimler, destekler,
teşvikler sağlayarak daha çok çocuğun koruyucu aileler yanında yetişmesine
ortam yaratılması olanaklıdır.
Bu çok anlamlı ve toplumsal geleceğimiz açısından hayati değere sahip alanda
Devlet olarak her türlü olanağı sağlamaya çalıştığımız korunmaya muhtaç
çocuklarımızın aile sıcaklığını yeterince yaşayabilmeleri için Koruyucu Aile
Hizmetinin toplumun gereksinimleri doğrultusunda geliştirilerek
yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Yılda ortalama 100
çocuk Koruyucu Aileler yanına yerleştirilmektedir.
Koruyucu aile yanına yerleştirilebilen, korunan, tehlikeli ortamlardan uzak
tutulan her çocuk sorumluluğu paylaşan herkesin sevinci, başarısı olacaktır.
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu olarak sizleri Koruyucu Aile
Hizmetini desteklemeye davet ediyoruz. Sizlerin de destekleriyle
çocuklarımız için büyük ve anlamlı bir adım atacağımıza inanıyoruz.
KORUYUCU AİLEDE HANGİ ÇOCUKLARA BAKILIR
?
Koruyucu aile yanına yerleştirilen çocuklar; öz ailesi bulunan, öz ailesince
bir süre için bakılamayan, çeşitli nedenlerle evlat edindirilme şansını
tümüyle yitirmiş olan, kız ya da erkek, sağlıklı ya da özürlü tek ya da
kardeş olup, durumunun koruyucu aile yanına yerleştirilmeye uygun olduğu
sosyal çalışmacı tarafından belirlenmiş çocuklardır.
Bu yasal çerçevede, haklarında korunma kararı alınmış çocukların koruyucu
aileler yanına yerleştirilmeleri için öz ailelerinden muvafakat alınması
zorunluluğu yoktur. Bu çocuklar ailelerinden izin alınmaksızın uygun
kuruluşlara ya da koruyucu aileler yanına yerleştirilebilmektedir.
KORUYUCU AİLE YANINA KAÇ ÇOCUK
YERLEŞTİRİLEBİLİR ?
Koruyucu aile yanına en fazla 3 çocuk, aynı anda yerleştirilebilir. Ancak,
buna karar verilirken özellikle çocuklarla bire bir ilişki kurulma konusu
irdelenir.
İl Müdürlükleri ile yanına çocuk yerleştirilen koruyucu aile arasında,
Kurumun ve koruyucu ailenin yükümlülüklerini içeren bir sözleşme imzalanır.
Sözleşmenin Valilikçe onayından sonra çocuk bir tutanakla aileye teslim
edilir.
KİŞİ YA DA AİLELERİN KORUYUCU AİLE
OLMASINA NASIL KARAR VERİLİR?
- Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşı olup,
- Türkiye’de sürekli ikamet eden,
-En az ilkokul mezunu,
- 25-50 yaş aralığında bulunan,
- Çocuğa kanunen bakmakla yükümlü öz anne- baba ya da vasi dışındaki herkes
koruyucu aile olmak üzere İl Müdürlüklerine başvurulabilmektedir. Eşlerin
birlikte başvurmaları gerekmektedir.
Özellikle çocuğun yakın çevresinde olan akrabalar, komşular ya da aile
dostları tercih edilmektedir.
Akrabaların koruyucu aile olmak istemesi halinde yapılacak sosyal
inceleme sonucuna göre yaş ve eğitim koşulları değerlendirilmektedir.
Koruyucu aile olmak isteyen kişi bekar ise yerleştirilecek çocuğa diğer
ebeveynin yoksunluğunu hissettirmeyecek akraba ilişkilerine sahip olması
konusu değerlendirilmektedir.
Başvuru sırasında ilgili Sosyal Çalışmacı tarafından Koruyucu Aile
Hizmetinin esasları, işleyişi ve aileye yerleştirilecek çocukların
özellikleri hakkında bilgi verilmektedir.
Üçüncü aşamada, verilen bilgiler ışığında koruyucu aile olmaya kesin karar
verilirse, Sosyal Çalışmacı tarafından evde, işyerinde, başvuran ailenin
çocuklarıyla vb. bir dizi görüşmeler yapılmaktadır. Bu görüşmelerde amaç
ailenin ve çevresinin yerleştirilecek çocuğa her açıdan uygun olup
olmadığının belirlenmesidir. Bu bağlamda, koruyucu aile başvurusu kabul
edilenler hakkında çevre ve ekonomik koşulları, yaşları, kişilik
özellikleri, evlilik ve sosyal ilişkiler, çocuk yetiştirme konusunda tutum
ve davranışları, diğer aile üyelerinin bu konudaki düşünceleri ve çocuk ile
koruyucu aile ilişkileri açısından önem taşıyan benzeri hususlar dikkate
alınarak yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere ilişkin sosyal inceleme
raporu hazırlanmaktadır.
KORUYUCU AİLE ADAYLARININ HAZIRLAMASI
GEREKEN BELGELER
- Fotoğraf
- Nüfus cüzdanı
örneği
- Evliler için evlenme cüzdanı örneği
- Öğrenim durumunu gösterir belge
- İkametgah belgesi
- İş ve gelir durumunu gösteren onaylı belge
- Adli sicil raporu
- Koruyucu aile olacak kişilerin çocuğun
bakımını, psiko-sosyal gelişimini ve eğitimini etkileyecek ya da çocuğa
zarar verecek düzeyde fiziksel engeli, ruhsal rahatsızlığı ve bulaşıcı
hastalığının olmadığını gösterir rapor. Sosyal Çalışmacı gerekli gördüğü
hallerde kişinin sağlığına, süreğen hastalığına veya bağımlılığına
ilişkin ayrıntılı rapor da isteyebilir.
Kişilerin evli olması halinde her iki
eş için de aynı belgeler istenir.
Aile ile birlikte yaşayan kişiler varsa, adli sicil raporu ve ruhsal
rahatsızlığı ile bulaşıcı hastalığı bulunmadığına dair rapor bu kişilerden
de istenir.
KORUYUCU AİLELERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
NELERDİR?
- Yanına yerleştirilen çocuğun öncelikle
fiziksel ve psiko-sosyal gelişiminin sağlıklı olabilmesi için gerekli
koşulları sağlamak,
- Çocuğun yeteneklerinin ve becerisinin
elverdiği ölçüde öncelikle eğitim ve öğretimi ya da iyi bir meslek
sahibi edindirilmesi için gerekli çabayı göstermek,
- Çocuğun varsa öz ailesi ve akrabaları ile
uygun görülen şekil ve zamanda görüşmesini sağlamak,
- Koruyucu aileye ve yerleştirilen çocuklara
ilişkin olarak mesleki çalışmaları yürüten sosyal çalışmacıya gerekli
koşulları hazırlamak,
- Adres ve ikametgah değişikliklerini bu
değişiklik gerçekleşmeden önce İl Müdürlüğü'ne bildirmek,
- Görev veya tatil amacı ile çocukla
birlikte yurt dışına gidilmek istenmesi durumunda, çocuğun veli ya da
vasisinin izni gerektiğinden, yasal işlemlerin tamamlanmasına yetecek
süre göz önüne alınarak, en kısa sürede durumu İl Müdürlüğüne bildirmek,
Koruyucu ailelerin yükümlülükleridir.
İZLEME
Koruyucu aile ve yanına yerleştirilen çocuk, görevli sosyal çalışmacı
tarafından vakanın özelliklerine göre belirlenen aralıklarla, düzenli olarak
izlenmektedir. Ortaya çıkan sorunların çözümüne yönelik gerekli mesleki
çalışmalar yapılmaktadır.
KORUYUCU AİLELERE VE YERLEŞTİRİLEN ÇOCUĞA SAĞLANAN OLANAKLAR
- Koruyucu ailelere baktıkları her çocuk
için,çocukların bakım, eğitim ve yetiştirilme harcamaları için
aylık ücret ödenir.
- Özürlü çocuklar için yapılacak ödemeler
iki katına kadar arttırılır.
- Her öğretim yılı başında bir defaya mahsus
olmak üzere eğitim masrafları karşılığı olarak bakım ücreti üç kat
arttırılarak ödenir.
- Şubat ve Ağustos aylarında çocukların
yıllık giyim masrafları karşılığı olarak bakım ücreti iki kat
arttırılarak ödenir.
- Koruyucu Ailenin yanında bakılan çocuklar
hastalandıklarında koruyucu ailesi tarafından hiçbir sevke tabi olmadan
doğrudan sağlık karneleri ile devlet-üniversite hastanesi, sağlık ocağı,
hükümet tabipliklerine, ayaktan veya gerekiyorsa yatarak muayene, tedavi
için götürülebilmektedir. Bu durumlarda muayene ve tedavi bedeli
Kurumumuz tarafından karşılanmaktadır.
Yine koruyucu aile yanındaki çocuklar
koruyucu ailenin çalıştığı kurumun bağlı olduğu sağlık kuruluşu ya da
anlaşması doktoruna da götürülebilmektedir. Ancak, bu durumda muayene ve
tedavi bedeli Kurumumuz tarafından karşılanamamaktadır.
Çocuklara verilen, Genel Müdürlükçe hazırlanıp bastırılan fotoğraflı seri
numaralı sağlık karneleri her yıl İl Müdürlüklerince vizelenmektedir.
- Koruyucu ailedeki özürlü çocuklar ile
okula giden çocukların okul servis aracı ücreti ödenir. Servis
bulunmaması halinde gidiş – gelişlerdeki ulaştırma giderleri karşılığı
otobüs bilet ücretleri ödenir.
- Okula giden veya bu yaştaki çocuklara her
ay harçlık ödenir.
- Tam gün öğrenim görüp de yemeklerini evde yeme
olanağı bulamayan çocuklara, öğrenim süresince harçlıkları iki kat
artırılarak ödenir.
- Koruyucu aile yanındaki çocukların meslek edinme
kurs bedelleri ile eğitim ve öğretimlerine ilişkin etüt, kurs, yaz
okulu, harç, sınav ve kayıt ücretleri ödenir.
- Başka illere öğrenim amacı ile gitmesi gereken
çocukların ulaştırma giderleri ödenir.
- Koruyucu aileler ve korudukları çocuklar
için gerektiğinde üniversitelerin ilgili bölümlerindeki uzman kişilerden
psikolojik ve psikiyatrik danışmanlık hizmeti sağlanır.
Gönüllü statüdeki koruyucu aileler
yanındaki çocuklar için de talepte bulunduğu takdirde aylık bakım ücreti
dışındaki diğer ödemeler yapılmaktadır.
Koruyucu ailelere ödenen ücret ek gösterge dahil en yüksek devlet memuru
aylık göstergesinin (9500) memur maaş katsayısıyla (Ocak ve Temmuz
aylarında değişmektedir.) çarpımıyla elde edilen rakamın sırasıyla %45’i,
%50’si, %55’i ve %60’ı alınarak belirlenmektedir. 2007 yılında ücretli
koruyucu aile yanındaki çocuklar için ödenen aylık aşağıdaki gibidir.
(Özürlü çocuklar için iki katına kadar arttırılmaktadır.) Harçlıklar ise
kuruluş bakımındaki çocuklar için yapılan hesaplama ile belirlenmektedir
(Çocuk Yuvaları Yönetmeliği Md. 46 ve Yetiştirme Yurtları Yönetmeliği Md.48
). Memur maaş katsayısı, sırasıyla 600 (İlköğretim 1-4. sınıfı), 900
(İlköğretim 5-8. sınıfı), 1200 (Lise ve dengi okul) ve 2000 (Yüksek öğrenime
devam eden) gösterge rakamı ile çarpılarak bulunan miktar kadar ödeme
yapılmaktadır;
OCAK 2007 (Katsayı : 0.046985)
Yaş |
Aylık
(YTL.) |
Harçlık
(YTL.) |
Toplam
( YTL.) |
|
0-6 Yaş (Okul öncesi) |
200.88 |
- |
200.88 |
|
7-12 Yaş (İlköğretim 1-5) |
223.17 |
28.19 |
251.36 |
|
13-18 Yaş (İlköğretim 6-8)
(Lise) |
245.49
245.49 |
42.28
55.38 |
287.77
301.87 |
|
19 ve daha fazla (Yüksek öğrenim) |
267.81 |
93.97 |
361.78 |
KORUYUCU
AİLE BAKIMININ SONA ERDİRİLME NEDENLERİ
- Koruyucu ailenin yükümlülüklerini yerine
getirmemesi,
- Çocukla koruyucu aile arasındaki
uyumsuzluğun yapılan mesleki çalışmalara rağmen giderilememesi,
- Koruyucu ailenin çocuğa istenilen şekilde
bakmadığının belirlenmesi,
- Koruyucu aileye yerleştirilme nedeninin
ortadan kalkması,
- Koruyucu ailenin herhangi bir nedenle
koruyucu aile olmaktan vazgeçmesi
durumlarında görevli sosyal
çalışmacının hazırlayacağı sosyal inceleme raporu ile ailenin koruyucu aile
sözleşmesi iptal edilerek çocuk aileden geri alınmaktadır.
KORUYUCU AİLE STATÜSÜNÜN İPTALİ
Koruyucu aile statüsünün devam etmesinin sakıncalı olduğu saptanan;
- Çocuğun ihmal ve istismar edildiğinin, kötü muameleye maruz kaldığının
belirlenmesi,
- Sosyal ilişkiler açısından toplumun norm ve değerlerine aykırı düşen
davranışlarının gözlenmesi,
- Fizik ve ruh sağlığının, çocuğun bakımını etkileyecek derecede bozulmuş
olması,
- Çocuğun toplum içinde alacağı konumu olumsuz etkileyecek her hangi bir
suçtan ve yüz kızartıcı suçtan ceza alması,
- Periyodik izlemeler ve çocuğun öz ailesi ve yakınlarıyla iletişimini
sürdürmesi konularında kolaylık sağlanmaması,
- Mesleki danışmanlık hizmeti ve yönlendirmelere uygun davranılmaması
durumlarında koruyucu aileyi izleyen sosyal çalışmacının hazırlayacağı
sosyal inceleme raporu Koruyucu Aile Komisyonuna iletilir. Bu durumda
Koruyucu Aile Statüsü tümüyle iptal edilmektedir. Komisyonca koruyucu aile
statüsü iptal edilen aileye bir daha çocuk verilmemektedir.
KORUYUCU AİLEDEN GERİ ALINAN ÇOCUK
Koruyucu aileden geri alınan çocuk;
-Öncelikle öz ailesi yanına,
-Bunun mümkün veya uygun olmaması durumunda başka bir koruyucu aile yanına
yerleştirilmektedir.
-Uygun koruyucu aile bulunamaması halinde çocuk, yaş durumu dikkate alınarak
bir kuruluşta bakım altına alınmaktadır.
Koruyucu Aile ve Evlat Edinme Hizmetlerinin odağı, çocuğun aile yanında
yetişmesi olduğundan, her ikisinde de ailelerin seçim kriterleri temelde
aynıdır. Ancak aile, evlat edinme yolu ile hukuksal bir süreci tamamlayarak
velayet hakkını alırken, koruyucu aile sisteminde aile, çocuğun bakım,
yetişme ve eğitim sorumluluğunu Devlet ile paylaşmaktadır, çocuğun velayeti
biyolojik ailesinde kalmaktadır. Ailelerin hangi kapsamda yer alacaklarına
kesin karar vermeleri gerekmektedir. Çünkü, evlat edindirilebilecek
çocukların koruyucu aile yanına yerleştirilmeleri mümkün değildir. Koruyucu
aile başvuruları ne yazık ki bu hizmetten yararlanabilecek çocuk sayısından
çok daha azdır.
|